
Schoon servies voelt vanzelfsprekend. Je opent de vaatwasser, de borden glanzen, de glazen zijn helder en alles ruikt fris. Daarmee lijkt de vaat klaar voor het volgende gebruik.
Toch betekent zichtbaar schoon vooral dat vet, vuil en etensresten zijn verdwenen. Kleine resten van vaatwasmiddel of glansmiddel kunnen na het spoelen op servies achterblijven, terwijl we diezelfde borden, glazen en bestek iedere dag gebruiken voor wat we eten en drinken.
We besteden steeds meer aandacht aan de ingrediënten van onze voeding. Maar hoe vaak kijken we eigenlijk naar de samenstelling van het middel waarmee we ons servies schoonmaken?
Wat kan er achterblijven na een vaatwasbeurt?
Vaatwasmiddel is gemaakt om vet en hardnekkig vuil los te krijgen. Afhankelijk van het product bevat het bijvoorbeeld enzymen, bleekmiddelen en oppervlakteactieve stoffen. Glansmiddel wordt tijdens de laatste spoelfase gebruikt om water gemakkelijker van het servies te laten lopen, zodat glazen en borden sneller drogen en minder watervlekken krijgen.
Tijdens het vaatwasprogramma wordt het grootste deel van deze middelen weggespoeld. Toch hebben onderzoekers aangetoond dat resten van reinigingsmiddelen op servies kunnen achterblijven. Hoeveel dat is, hangt onder andere samen met het gebruikte product, de concentratie en het spoelproces.
Een bord kan er dus brandschoon uitzien, terwijl er op een veel kleiner niveau nog stoffen aanwezig zijn.
Wat op je bord komt, krijgt vaak veel aandacht. Wat op dat bord achterblijft, veel minder.
Wat laat wetenschappelijk onderzoek zien?
In 2023 verscheen in het Journal of Allergy and Clinical Immunology een onderzoek naar de mogelijke effecten van vaatwasmiddelen en glansmiddelen op de darmwand.
De onderzoekers bestudeerden onder andere professionele vaatwassers, zoals die in restaurants en grootkeukens worden gebruikt. Op servies uit deze machines, schoon en klaar voor gebruik, vonden zij nog een aanzienlijke hoeveelheid glansmiddel terug.
Vervolgens onderzochten zij in laboratorium- en darmweefselmodellen wat bepaalde bestanddelen van deze middelen met darmcellen kunnen doen. Daarbij bleek vooral het glansmiddel schadelijk. Als belangrijkste boosdoener wezen de onderzoekers alcoholethoxylaten aan: oppervlakteactieve stoffen in glansmiddel die de beschermende functie van de darmbarrière konden verstoren.
De darmbarrière speelt een belangrijke rol bij het reguleren van welke stoffen vanuit de darm in contact komen met de rest van het lichaam. Dat onderzoekers in experimentele modellen veranderingen in deze beschermende laag waarnamen, maakt de bevindingen relevant.
Het onderzoek richtte zich op professionele vaatwassers, die anders werken dan de machines die we thuis gebruiken. De effecten op de darmbarrière werden bovendien onderzocht in laboratorium- en darmweefselmodellen. Wat deze bevindingen betekenen voor langdurige blootstelling aan kleine hoeveelheden glansmiddel bij dagelijks gebruik, vraagt om verder onderzoek.
Een andere studie, gepubliceerd in RSC Advances, liet zien dat resten van reinigingsmiddelen op porseleinen servies analytisch kunnen worden aangetoond. Dit onderzoek richtte zich op het meten van zulke resten onder gecontroleerde omstandigheden.
Samen laten deze onderzoeken zien dat resten van reinigingsmiddelen een onderwerp zijn dat aandacht verdient. Welke hoeveelheden bij normaal huishoudelijk gebruik achterblijven en wat eventuele langdurige blootstelling betekent, is hiermee nog niet vastgesteld.
Wat kun je zelf doen?
Een eerste aandachtspunt is de hoeveelheid vaatwasmiddel die je gebruikt. Meer product betekent niet automatisch een schonere vaat. Een te hoge dosering kan ervoor zorgen dat er onnodig veel reinigingsmiddel in de machine terechtkomt.
De juiste hoeveelheid hangt onder andere af van het product, de waterhardheid en hoe vuil de vaat is. Volg daarom de doseringsadviezen en controleer of de instellingen van je vaatwasser passen bij de waterhardheid.
Let daarnaast op het glansmiddel. Bij veel vaatwassers kun je de dosering zelf instellen, en in alles-in-één-tabletten zit het vaak al verwerkt. Of je apart glansmiddel nodig hebt, hangt af van je machine, je waterhardheid en het vaatwasmiddel dat je gebruikt. Kijk daarom in de handleiding van je vaatwasser en op de verpakking van je vaatwasmiddel, en gebruik niet meer dan nodig is.
Ook het onderhoud van de machine speelt een rol. Een schoon filter, goed werkende sproeiarmen en het juiste programma helpen om de vaat goed te reinigen en te spoelen.
Daarnaast kun je bewuster naar de samenstelling kijken. Sommige vaatwasmiddelen bevatten parfum, terwijl andere ongeparfumeerd zijn. Ook de gebruikte oppervlakteactieve stoffen en andere hulpstoffen kunnen per product verschillen.
Merken die duidelijk informatie geven over hun ingrediënten, maken het gemakkelijker om producten met elkaar te vergelijken. Een korte ingrediëntenlijst betekent overigens niet automatisch dat een middel veiliger is. De eigenschappen en hoeveelheden van de gebruikte stoffen zijn minstens zo belangrijk.
Wat wij thuis gebruiken
Wij gebruiken meestal het geconcentreerde vaatwaspoeder van La Droguerie Écologique. We kozen hiervoor vanwege de overzichtelijke samenstelling, het ontbreken van toegevoegd parfum en de informatie die het merk over de ingrediënten geeft.
Wat we daarnaast prettig vinden aan poeder, is dat we de hoeveelheid zelf kunnen afstemmen op de vaat. Zo gebruiken we niet standaard dezelfde hoeveelheid wanneer dat volgens de doseringsadviezen niet nodig is.
Voor ons is het een bewuste productkeuze die aansluit bij wat we belangrijk vinden. Dat betekent niet dat dit poeder aantoonbaar veiliger is dan andere vaatwasmiddelen, maar we weten wel beter wat we gebruiken.
Ook het vanzelfsprekende verdient aandacht
De vaatwasser is zo’n apparaat waar we nauwelijks meer bij stilstaan. We vullen hem, zetten hem aan en ruimen het schone servies weer op.
Toch laat onderzoek zien dat zichtbaar schoon niet altijd betekent dat er helemaal niets is achtergebleven. Sommige resten zijn onzichtbaar voor het oog. Dat maakt het de moeite waard om ook eens naar het vaatwasmiddel zelf te kijken.
Welke ingrediënten bevat het? Hoeveel gebruik je eigenlijk? En zijn er alternatieven die beter aansluiten bij wat je belangrijk vindt?
Voor ons begint bewuster kiezen bij begrijpen wat we dagelijks gebruiken. Ook bij iets zo gewoons als een vaatwasbeurt.
Bronnen
- RIVM / NCBI Bookshelf – Blootstelling aan reinigingsmiddelen
Achtergrondinformatie over blootstellingsmodellen waarin mogelijke resten van reinigingsmiddelen op servies worden meegenomen.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK561665/ - RSC Advances (2017) – Onderzoek naar detergentresiduen op porseleinen servies
Onderzoek naar een analysemethode waarmee resten van reinigingsmiddelen op servies kunnen worden aangetoond.
https://pubs.rsc.org/en/content/articlehtml/2017/ra/c7ra04304j - Journal of Allergy and Clinical Immunology (2023) – Onderzoek naar glansmiddelen en de darmbarrière
Experimenteel onderzoek naar de effecten van vaatwasmiddelen en glansmiddelen op modellen van de darmbarrière, met aandacht voor professionele vaatwassers.
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0091674922014774 - European Chemicals Agency (ECHA) – Content and labelling of detergents
Informatie over ingrediënten en etikettering van reinigingsmiddelen.
https://echa.europa.eu/content-labelling-detergents - European Chemicals Agency (ECHA) – Europese regelgeving voor detergenten
Achtergrondinformatie over de Europese regelgeving voor reinigingsmiddelen.
https://echa.europa.eu/legislation-profile/-/legislationprofile/EU-DETERGENTS