Mascara die tegen regen kan. Foundation die de hele dag blijft zitten. Lipstick die nauwelijks afgeeft.
Handig. Om make-up zulke eigenschappen te geven, zijn ingrediënten nodig die bijvoorbeeld water en vet afstoten of ervoor zorgen dat een product langer blijft zitten. In sommige cosmetica worden daarvoor PFAS gebruikt.
PFAS is de verzamelnaam voor duizenden door mensen gemaakte chemische stoffen. Ze breken nauwelijks af en komen inmiddels voor in water, bodem, voedsel en in ons lichaam.
In 2025 publiceerde het RIVM het eerste landelijke onderzoek naar PFAS in het bloed van Nederlanders. Daaruit bleek dat vrijwel iedereen verschillende PFAS in het bloed heeft en dat de hoeveelheid bij bijna de hele bevolking boven de gezondheidskundige grenswaarde ligt. Bij de helft van de volwassenen lag die hoeveelheid zelfs op vijf keer of meer die grenswaarde. Voor het onderzoek werden bloedmonsters uit 2016 en 2017 gebruikt; het RIVM onderzoekt inmiddels ook bloedmonsters uit 2025 voor een actueler beeld.
En het onderwerp blijft actueel. De Inspectie Leefomgeving en Transport waarschuwde recent dat PFAS uit pesticiden een groeiend gevaar vormen voor het Nederlandse drinkwater. Volgens de inspectie komt jaarlijks ongeveer 21.000 kilo TFA, een PFAS-afbraakproduct, via pesticiden in het water terecht.
PFAS lijkt iets van vervuild water en industrie. Toch kan het ook gewoon in mascara, foundation of lipstick zitten.
Make-up valt op in onderzoek naar PFAS
PFAS komen volgens de Nederlandse Cosmetica Vereniging tegenwoordig nog maar in een klein aantal cosmeticaproducten voor. Toch leverde onderzoek uit 2024 naar 765 cosmeticaproducten een opvallende uitkomst op: van de onderzochte productgroepen bleek make-up het type cosmetica waarin PFAS het meest waarschijnlijk voorkwamen.
De onderzoekers vonden elf verschillende PFAS-ingrediënten. PTFE en perfluorodecalin kwamen het vaakst voor binnen de producten waarin PFAS werden aangetroffen.
PFAS zijn interessant voor fabrikanten vanwege eigenschappen als water-, vet- en vuilafstoting. Vooral woorden als waterproof, transferproof en long-lasting vallen daardoor op. Zo’n claim betekent niet automatisch dat er PFAS in een product zitten, maar achter die extra lange houdbaarheid of waterbestendigheid zit wel een samenstelling die daarvoor is ontworpen.
Radar besteedde eerder uitgebreid aandacht aan PFAS in mascara, foundation, lipstick en andere cosmetica. Daarbij kwam ook herhaalde blootstelling ter sprake, omdat veel make-up dagelijks en rechtstreeks op de huid wordt gebruikt.
Het woord PFAS staat meestal nergens op
Wie de achterkant van een mascara bekijkt, zal daar meestal nergens simpelweg PFAS zien staan.
Cosmetica-ingrediënten worden vermeld met hun officiële INCI-naam. Daardoor kan een PFAS-verbinding gewoon tussen de andere ingrediënten staan zonder dat je herkent wat je leest. Woorddelen als fluoro, perfluoro en polyfluoro kunnen een aanwijzing zijn. De Nederlandse Cosmetica Vereniging noemt bijvoorbeeld dat fluor in combinatie met koolstof in de INCI-naam herkenbaar kan zijn.
Voorbeelden die in cosmetica zijn aangetroffen zijn:
PTFE
Perfluorodecalin
Perfluorononyl Dimethicone
Namen waar je gemakkelijk overheen leest wanneer je vooral kijkt naar kleur, dekking, prijs of houdbaarheid. Zodra je die termen herkent, lees je zo’n ingrediëntenlijst ineens heel anders.
PFAS verdwijnen steeds verder uit cosmetica
De aandacht voor PFAS heeft inmiddels ook gevolgen voor de producten zelf. Nederland werkt samen met Duitsland, Denemarken, Noorwegen en Zweden aan een brede Europese beperking van PFAS.
Ook de cosmeticasector beweegt. Cosmetics Europe adviseerde fabrikanten om opzettelijk toegevoegde PFAS uiterlijk eind 2025 uit cosmetica voor de Europese markt te halen. De Nederlandse branche gaf dezelfde ambitie aan en meldt dat fabrikanten overstappen op alternatieven.
Opvallend is dat ingrediënten die jarenlang nauwelijks aandacht kregen, nu actief uit producten worden gehaald vanwege hun hardnekkigheid in het milieu.
De make-uptas is daarmee maar een klein onderdeel van een veel groter PFAS-vraagstuk. Wel een onderdeel dat heel dichtbij komt.
Een andere blik op je make-uptas
Zelf heb ik een gevoelige huid en gebruik ik al jaren producten van Jane Iredale. Het merk richt zich vooral op minerale make-up en formules met aandacht voor de huid. Ik houd sowieso van een natuurlijke uitstraling en gebruik liever weinig dan veel make-up.
Door me in PFAS te verdiepen, ben ik ook anders naar zo’n alledaags product gaan kijken. Waterproof is dan niet meer alleen een handige eigenschap en long-lasting niet alleen een mooie belofte. Er zit een formulering achter die bepaalt waarom een product doet wat het doet.
En daar hoeft geen ingewikkelde zoektocht van gemaakt te worden. Alleen al weten dat namen als PTFE of perfluorodecalin op een ingrediëntenlijst kunnen staan, helpt om zo’n lijst met andere ogen te lezen.
Bewuster kijken begint vaak bij iets wat al jaren heel gewoon voelt.
Bronnen
- RIVM – PFAS in bloed van de Nederlandse bevolking:
https://www.rivm.nl/publicaties/pfas-in-bloed-van-nederlandse-bevolking - RIVM – Europees voorstel om het gebruik van PFAS te beperken:
https://www.rivm.nl/pfas/verbod-gebruik-pfas - NOS / Inspectie Leefomgeving en Transport – PFAS in pesticiden als groeiend risico voor drinkwater:
https://nos.nl/artikel/2630617-inspectie-waarschuwt-pfas-in-pesticiden-is-groeiend-gevaar-voor-drinkwater - Radar – PFAS in make-up en dagelijkse blootstelling:
https://radar.avrotros.nl/artikel/pfas-in-make-up-dagelijks-gebruik-is-schadelijk-voor-jouw-gezondheid-60033 - Coiffard et al. (2024) – onderzoek naar PFAS-ingrediënten in cosmetica:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38582342/ - Nederlandse Cosmetica Vereniging – PFAS in cosmetica:
https://www.ncv-cosmetica.nl/actueel/pfas-cosmetica/
